TBMM Dışişleri Komisyonu’nun alt komisyonu olan Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Komisyonu önceki gün toplandı. Toplantıda yurtdışındaki Türklere askerlik muafiyeti sağlayacak yasa teklifi ile ilgili ayrıntılar paylaşıldı.
MEVCUT DURUM
Dışişleri Bakanlığına bağlı Konsolosluk Mevzuat ve Takip Dairesi Başkanı Mevlüt Eröz, önce mevcut durumu anlattı. Türkiye’nin KKTC ve Tunus’la askerlik konusunda ikili anlaşmaları olduğunu, bu ülkelerde askerlik yapanların Türkiye’de yükümlülüğü bulunmadığını belirtti.
Dışişleri Bakanlığı Konsolosluk Hizmetleri ve Yurtdışında Yaşayan Vatandaşlar Genel Müdürü Esin Çakıl ise bu ülkelerin dışında, askerliğin zorunlu olduğu ülkelerde askerlik hizmetini tamamlayanların Türkiye’de askerlikten muaf olduğunu kaydetti. Örneğin Hollanda’da 1997, Belçika’da 1998, Fransa’da 1999, İtalya’da 2005, Almanya’da 2011 ve Avusturya, Yunanistan ile İsrail’de 2019 yılına kadar askerlik yapanların Türkiye’de yükümlülüğü olmadığını söyledi.
NE DEĞİŞİYOR?
Mevlüt Eröz, yapılacak yasa değişikliğiyle, yıllara ilişkin bir esneklik sağlanacağını kaydetti. Eröz, “Mesela 2026 yılında hem Türk’üm hem Alman vatandaşıyım, askerliğim zorunlu olmamasına rağmen orada askerlik yaptım, belgemi getirdim, kabul değil. Neden kabul değil? Hem askerlik şu anda Almanya’da zorunlu hizmet değil hem de ikili anlaşmamız yok. Bu yeni kanun teklifiyle, bu kişiler eğer yurtdışında doğmuş, yetişmiş iseler veya kanuni rüşt yaşından önce orada vatandaşlığı kazanıp o ülkede askerliği yapmış iseler bunların da yine yararlanması öngörülüyor” dedi. Hangi ülkelerin bu kapsama alınacağının kararlaştırılacağını, cumhurbaşkanının bu konuda yetki sahibi olacağını aktardı. Bu yasadan 170 bin kişinin yararlanmasının beklendiğini söyledi.
İŞTE DEĞİŞİKLİK METNİ
Genel Müdür Esin Çakıl, Millî Savunma Bakanlığının sözkonusu teklifinin metnini de aktardı: “Yurtdışında doğan ve ikamet edenler ile kanuni rüşt yaşına kadar yabancı bir ülkeye gitmiş olanlardan, yabancı ülke vatandaşlığını da kazanan Türk vatandaşlarından, başvuru tarihinden önce yurtiçinde geçen süreler hariç toplam üç yıl süreyle fiilen yurtdışında ikamet edenlerden yurtdışında ikamet ederken başvurmak şartıyla askerlik hizmeti yaptığını veya yerine getirmiş sayıldıklarını belgeleyenler, bu durumlarını ispata yarayan belgelerle birlikte Türk konsoloslukları aracılığıyla askerlik şubelerine müracaat etmeleri halinde askerlik hizmetinden muaf tutulur. Askerlik hizmetinin sayılacağı ülkeler Cumhurbaşkanınca, uygulamaya ilişkin esaslar Bakanlıkça belirlenir”
‘VATANDAŞLIK SAYISI DÜŞÜK’
Askerlik konusu, Komisyon’da, çifte vatandaşlık meselesi konuşulurken gündeme geldi. Genel Müdür Esin Çakıl, Almanya’da çifte vatandaşlığa izin veren yasanın 2024 yılında yürürlüğe girdiğini, o tarihten bugüne kadar 38 bin 169 kişinin Türk vatandaşlığı için başvurduğunu kaydetti. “Bu, çok yüksek bir rakam değil, istediğimiz sayı değil” dedi. Sayının düşüklüğüne gerekçe olarak, Türk vatandaşlığına sahip olanların Alman vatandaşlığından çıkarılma endişesini ve Mavi Kart sahipliğini gösterdi. Mavi Kart, yurtdışında yaşayan Türklere Türk vatandaşlarının sahip olduğu pek çok hakkı tanıyor. Çakıl, bu karta 568 bin 524 kişinin sahip olduğunu kaydetti. AKP İstanbul Milletvekili Oğuz Üçüncü ise, “Alman vatandaşlığından çıkarılma endişesi” tezini destekleyerek, Almanya Başbakanı Friedrich Merz’in seçilmeden önce yaptığı, “Çifte vatandaşlık yasasını gözden geçireceğiz” açıklamasını anımsattı.
‘GÖZALTI KORKUSU VAR’
Eskişehir milletvekili Utku Çakırözer ise vatandaşlık başvurusunun düşük kalmasının arkasında farklı gerekçeler olduğunu savundu. Çakırözer öncelikle, Genel Müdür Çakıl’a, “Bizim vatandaşlık sayısı potansiyelimiz Mavi Kartlı sayısı kadar, yani 568 bin mi? Yoksa bundan daha mı yüksek?” diye sordu. Çakıl, bu soruya “Asıl hedefimiz Mavi Kartlılar” yanıtını verdi. Alman Federal İstatistik Ofisi’nden derlenen verilere göre, Mavi Kart’ın ötesinde, Almanya’da Türk olup Türk vatandaşlığı olmayan 1 milyon 300 bin kişi bulunuyor. Utku Çakırözer, “Vatandaşlık başvurusunun düşük olmasında Türkiye’nin demokrasisi ve ekonomisinin etkisi var. Almanya’daki dostlarımızla konuştuğumuzda, ‘T.C. pasaportuyla girdiğimde bir sosyal medya paylaşımım nedeniyle beni kapıda tutup gözaltına alabilirler, Alman pasaportum olursa tutamazlar’ diyorlar. Böyle bir algı var. Oradaki insanımızın ay yıldızlı pasaporttan uzaklaşması, Türkiye Cumhuriyeti ile manevi bağını tamamen yok sayması üzerine hepimizin düşünmesi gerekiyor” dedi.
‘ASKERLİK DE PROBLEM’
Çakırözer ayrıca, askerlik meselesinin de vatandaşlık sayısının düşük kalmasında bir etken olduğunu söyleyerek, “Askerlikle ilgili getirilen teklif, bu sorunu gidermiyor. Ortada büyük bir fiyasko var ve bunu da maalesef iktidarın ciddiye aldığını düşünmüyorum” ifadelerini kullandı.
Yurtdışında yaşayan vatandaşlar için dövizli askerlik ücreti 472 bin 653 liraya yükselmişti. Bu rakam, vatandaşlık sayısının düşük kalmasına gerekçe olarak gösteriliyor. AKP’li Oğuz Üçüncü de Dışişleri yetkililerine “Geçmiş yıllarda dövizle askerlik bedelini düşürdüğümüz dönemlerde başvuru sayılarını siz biliyorsunuz. Kolaylık sağladığımız yıllarda rekor müracaat olduğunu aynı şekilde biliyorsunuz” diye seslendi.
Yurtdışında yaşayan vatandaşlarımız için uzun zamandır beklenen bir düzenlemeydi. Ayrıntılar netleşirse hem aileler hem de konsolosluk işlemleri açısından önemli bir kolaylık sağlanabilir.